Levend erfgoed
Erfgoed slaat een brug tussen verleden, heden en toekomst. Het leeft in verhalen die mensen elkaar blijven vertellen, telkens vanuit nieuwe perspectieven. Verhalen over Oranje, geworteld in de geschiedenis en verbonden met hun (inter)nationale context, nodigen uit om verder te kijken. Met aandacht voor meerstemmigheid en beleving brengen zij geschiedenis dichterbij. Zo wekt erfgoed nieuwsgierigheid, inspireert het, brengt het mensen samen en prikkelt het de verbeelding.
Erfgoed gaat om gebouwen, kunstvoorwerpen, gebruiksvoorwerpen, maar ook verhalen, tradities en geschiedenis. Zowel materieel als immaterieel. Erfgoed verbindt ons met het verleden, maar elke tijd stelt weer andere vragen. Dat verrijkt het beeld van ons verleden. Hoe bewaar en presenteer je dat het best? Annette de Vries, kunst- en cultuurhistorica en Hoofd Kennis, Collectie en Programma, en Andrea Kieskamp, onderzoeker en historisch letterkundige, vertellen het belang van erfgoed en hoe je dat eigenlijk beschermt in tijden van (internationale) onrust.
Onderzoek en kennisuitwisseling
Herontwikkeling stallenplein
Paleis Het Loo onderzoekt momenteel de geschiedenis van het stallenplein. Dat gaat verder dan de rijtuigen en de koninklijke familie: juist ook de paarden en het personeel krijgen een plek in het verhaal. Samen met stagiairs van de Universiteit Utrecht en Radboud Universiteit Nijmegen doorzoeken we archieven en interviewen we oud-werknemers. Het eerste resultaat is al te zien in stal 1. Bij elke box hangt nu een bordje met een korte biografie van het paard dat daar stond. Zo wordt de geschiedenis van de koninklijke koetspaarden persoonlijker voor bezoekers. Ook zette een intern team met een externe expert via een Design-Thinking traject de eerste stappen voor herontwikkeling van het stallenplein.
Stadhoudersvrouwen
De Koninklijke Verzamelingen en het Huygens Instituut werken al jaren aan het digitaal toegankelijk maken van duizenden brieven van Hollandse en Friese stadhoudersvrouwen uit de 17e en 18e eeuw. Dit bijzondere materiaal laat zien wie zij waren, hoe zij leefden en welke politieke rol zij speelden. Dit gebeurt in het kader van de tentoonstelling die gepland staat voor 2027. Hiermee worden deze verhalen zichtbaar voor een breed publiek. Dit jaar legde Paleis Het Loo met collega’s van beide instituten en inzet van verschillende stagiairs via onderzoek naar de brieven de basis voor deze tentoonstelling.
Onderwijs en onderzoek in de tuinen
Ook in de tuin vindt volop onderzoek plaats. De moestuin is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Paleis Het Loo werkt aan het terugbrengen van de oude moestuin én aan duurzaam en biologisch beheer. In de afgelopen jaren is hiervoor al veel onderzoek gedaan. Studenten van HAS green academy Den Bosch doen aanvullend onderzoek. Met hun expertise en frisse blik zorgen zij voor nieuwe inzichten en extra inhoudelijke verdieping.
Begin juli 2025 was op Paleis Het Loo de lancering van de nieuwe toolkit van Natuur voor Gezondheid. Deze wetenschappelijk onderbouwde toolkit biedt professionals in de zorg, welzijn en sport praktische hulpmiddelen om natuur in te zetten voor gezondheid. Tijdens deze bijeenkomt, waar 80 zorgverleners aanwezig waren, lichtte een van de conservatoren van Paleis Het Loo ook het project Koninklijk Groen op recept toe. Met zijn unieke waarden kan de bijzondere tuin van Paleis Het Loo een positieve bijdrage leveren aan de gezondheid. Het doel van dit project is om die waarden zichtbaar en toegankelijk te maken voor de (mentale) gezondheidszorg. Het project Koninklijk Groen op recept start in 2026.
Hedendaagse kunst op Paleis Het Loo
Cultureel erfgoed vraagt om denken in lange lijnen: van verleden naar heden, met oog voor de toekomst. Musea staan precies op die driesprong. Zij vertellen verhalen over het verleden en maken erfgoed betekenisvol voor een breed en divers publiek. Zo ontstaat draagvlak om dit erfgoed ook voor volgende generaties te behouden.
Hedendaagse kunst speelt daarbij een belangrijke rol, ook op Paleis Het Loo. Sinds 2023 krijgt actuele kunst hier een plek, onder meer in de grand foyer. In 2025 was daar de indrukwekkende en beklemmende installatie Paranoptique van Aymeraude du Couëdic te zien.
Aymeraude’s installatie is geïnspireerd op het panopticum: een cirkelvormige gevangenis waarin iedereen zichtbaar is vanuit één centrale plek. De kunstenaar vertaalt dit idee naar het heden. De 24 houtskooltekeningen van levensgrote figuren verbeelden een wereld waarin macht, surveillance en sociale controle geen duidelijke grenzen meer kennen. Terwijl je door de installatie loopt, lijkt elke blik je te volgen.
DEN digitale daadkracht
In 2025 volgden medewerkers van de clusters MMD en KCP gedurende 10 maanden een traject van DEN Digitale Daadkracht. DEN is dé aanjager van digitale transformatie voor cultuur. De startvraag was: Hoe worden team kennis en team marketing op het gebied van kennisdeling/kennisplatform en nieuwe middelen betere gesprekspartners om tot gezamenlijke strategie te komen? En hoe kunnen de teams en Paleis Het Loo een publiek vinden dat geïnteresseerd is in de verhalen van Paleis Het Loo en aanbod maken dat aansluit op hun behoeften?
Collega’s gingen in groepsbijeenkomsten en individuele coachingsessies met het vraagstuk aan de slag. De samenwerking tussen de twee clusters wordt gezien als vervolg op het innovatieproject in 2024 en biedt de mogelijkheid om inhoud direct te koppelen aan output.
Beide clusters zochten de koppeling met teams uit Paleis Het Loo en presenteerden hun bevindingen gepresenteerd. Het plan is om een regieteam samen te stellen, met medewerkers uit beide clusters, om onlineverhalen door te ontwikkelen.
Paleis Het Loo internationaal
ARRE-uitwisseling
Paleis Het Loo is lid van de Association of Royal Residences Europe (ARRE), een netwerk waarin kennis en ervaring worden gedeeld. In juni waren de dutymanager en de manager marketing via het ARRE-grant programma te gast in Schönbrunn in Oostenrijk. Vanuit het thema ‘bezoekersstromen’ spraken zij met paleiscollega’s over de uitdagingen van het ontvangen van bezoekers in historisch ingewikkelde gebouwen.
Begin september reisde een conservator af naar Kopenhagen voor een inspirerende uitwisseling met de Royal Danish Collection. Daar stond de rijtuigencollectie centraal, met speciale aandacht voor publieksparticipatie in werkende stallen. Hierna volgde een bezoek aan Château de Compiègne in Frankrijk. Hier werden nieuwe inzichten opgedaan over de presentatie van rijtuigen en de manier waarop erfgoedverhalen worden verteld. Deze uitwisseling bood waardevolle inspiratie voor de herontwikkeling van de stallen van Paleis Het Loo.
Hands On Conference Liverpool
De manager programmering en teamleider onderwijs bezochten de Hands On Conference in Liverpool. Op deze internationale conferentie voor museum- en erfgoedprofessionals stond kindgericht werken centraal: kinderen actief betrekken door spel, co-creatie en ervaringsgericht leren. Ze deden inspiratie op met praktijkvoorbeelden en methodieken voor programma’s die aansluiten bij de belevingswereld van kinderen en voor het werken met families en scholen. De inzichten gebruikt Paleis Het Loo om de programmering verder te versterken: participatief, kindgericht, toegankelijk en uitnodigend.
Internationale workshops, webinars en groen erfgoed
De veranderingen in de historische interieurs en de ondergrondse museale uitbreiding van Paleis Het Loo trokken dit jaar veel belangstelling van collega’s in binnen- en buitenland. Paleis Het Loo ontving onder meer collega’s van het Rijksmuseum, het Victoria and Albert Museum (V&A) en Historic Royal Palaces in Londen, de National Trust in Engeland en het Rubenshuis in Antwerpen. Tijdens deze bezoeken bekeken zij de resultaten en gingen alle aanwezigen met elkaar in gesprek over de keuzes die bij de verbouwing en herinrichting zijn gemaakt.
Daarnaast deelden collega’s internationaal hun kennis en ervaringen. Zo spraken conservatoren op het internationale symposium Gardens and Empires in the British Library, Londen en namen ze deel aan de Summer School van de Attingham Trust in Engeland. Op deze bijeenkomsten ontmoetten vakgenoten elkaar, wisselden ze ideeën uit en deden ze nieuwe kennis op.
Ook was Paleis Het Loo, met verschillende buitenplaatsen, deelnemer van de Wereldleifruitdagen. Tijdens deze dagen konden bezoekers kennismaken met leifruit. Bovendien zorgde deelname aan deze dagen voor meer kennisuitwisseling over het kweken en snoeien van leifruit.
Laura Meerveld, manager marketing
Famke Mesch, teamleider bezoekersservice
Soms moet je naar buiten kijken om binnen beter te worden. Famke en Laura over hun reis naar Schloss Schönbrunn, de ARRE technical meeting, en de frisse blik die ze terugbrachten.
Kinderboeken en educatieve publicaties
Dit jaar verscheel het kinderboek Verhalen van Paleis Het Loo (Femke Buskes, Monique van Houdt, Rigoberta Mejia Sian en Elisa Stolwijk). Dit zes verhalen, geïnspireerd op de geschiedenis en het erfgoed van Paleis Het Loo. Het maakt de collectie toegankelijk met heldere uitleg, een verklarende woordenlijst en toelichting door conservatoren. Op 19 oktober werd dit boek gepresenteerd.
Daarnaast werkte Mylo Freeman aan Cupido en Sideron. Zij maakt het beladen verhaal van de tot slaafgemaakte bedienden van stadhouder Willem V toegankelijk voor kinderen en hun ouders. Door trauma subtiel te verbeelden en muziek van Mozart te verweven in het verhaal, ontstaat een invoelbaar tijdsbeeld. Deze boekpresentatie staat gepland voor Keti Koti 2026.
Paleis Het Loo toetste bij beide publicaties de feitelijke juistheid en het inclusieve taalgebruik. De programmamaker vertaalde de kennis van conservatoren naar de doelgroep, met behoud van de artistieke vrijheid van auteurs en illustratoren.
Beide clusters zochten de koppeling met teams uit Paleis Het Loo en presenteerden hun bevindingen gepresenteerd. Het plan is om een regieteam samen te stellen, met medewerkers uit beide clusters, om onlineverhalen door te ontwikkelen.
55
ontzameld (sets)
0
langdurig bruiklenen retour ontvangen (sets)
1
langdurig bruikleen uitgeleend (set)
533
collectie online
14.397
nieuwe mediarecords
digitale registratiegraad
100
%
185.025
geregistreerde bestanden
in beeldbank
Aanwinsten
31 (sets)
10
schenking
18
aankoop
3
langdurig inkomend bruikleen
Tentoonstellingsverkeer
1.300 (sets)
643
externe objecten bruikleen ontvangen voor eigen tijdelijke tentoonstellingen
649
eigen collectie opgesteld in eigen tijdelijke tentoonstellingen
8
eigen collectie uitgeleend aan externe tijdelijke tentoonstellingen
CC NL in operatie-totaal
345
aantal vrachtwagen
258
inkomende transporten
5.701
inkomende objecten
228
uitgaande transporten
2.158
uitgaande objecten
1.519
interne transporten
19.428
interne objectverplaatsingen
CC NL-verkeer PHL-specifiek
25
aantal vrachtwagens
16
inkomende transporten
1.435
inkomende objecten
25
uitgaande transporten
399
uitgaande objecten
199
interne transportbewegingen
5.922
interne objectverplaatsingen
De collectie
Online tentoonstellingen en verhalen
Met tijdelijke tentoonstellingen kan Paleis Het Loo steeds weer nieuwe verhalen vertellen. Na afloop verdwijnt het bijzondere karakter van de tentoonstelling. Ook lukt het niet iedereen om de tentoonstelling (op tijd) te bezoeken. Daarom is een aantal tentoonstellingen sinds 2025 digitaal te bezoeken. Zo wordt erfgoed toegankelijk, ook buiten de muren van het paleis en na afloop van de tentoonstelling. De tentoonstellingen staan op onze website.
In ruim 330 jaar is er veel gebeurd op Paleis Het Loo. Op de website vertelt Paleis Het Loo verhalen over de bewoners, de collectie, tentoonstellingen, de geschiedenis van het paleis en wat deze geschiedenis heeft betekend. Deze verhalen laten verschillende perspectieven zien: grote gebeurtenissen én kleine details, bekende namen én minder bekende mensen uit de paleisgeschiedenis. Zo vormen ze een rijke aanvulling op tentoonstellingen en het programma van Paleis Het Loo.
Registratie collectie
Vanaf december 2025 is de volledige collectie van Paleis Het Loo digitaal toegankelijk via de collectiedatabase The Museum System. Daarmee voldoet Paleis Het Loo aan de verplichting van de Erfgoedwet: de gehele collectie is op objectniveau opgenomen in de digitale collectieregistratie. In 2023 was 79% van de collectie digitaal geregistreerd. In 2023, 2024 en 2025 werkten eigen medewerkers, vrijwilligers en ingehuurde projectmedewerkers samen aan de registratie van de resterende 33.000 objecten. Dat vroeg een grote gezamenlijke inspanning. Met gemiddeld zo’n 20 minuten registratietijd per object, betekende dit vanaf medio 2023 ongeveer 11.000 werkuren. Dankzij deze inzet is de collectie nu volledig digitaal vastgelegd. Een resultaat waar we met recht trots op zijn.
Collectie online
In 2023 werd Collectie online gelanceerd. Op dit moment staan er ruim 530 objecten op de website. Dit traject loopt verder door in 2026. Topstukken in de vaste opstelling krijgen voorrang, gevolgd door aanwinsten, objecten in tijdelijke tentoonstellingen en voorwerpen die een connectie hebben met de actualiteit of met verhalen die het museum vertelt.
Duurzaamheid
In 2025 ontving Paleis Het Loo certificaat BREEAM-NL In-Use, met de score excellent. BREEAM (Building Research Establishment’s Environmental Assessment Method)-NL In Use is een wereldwijd gebruikte beoordelingsmethode en certificeringssysteem voor de duurzaamheid van bestaande gebouwen. Dit certificaat laat zien hoe duurzaam het paleis als bestaand gebouw presteert. Een excellente score betekent dat het gebouw aan strenge duurzaamheidseisen voldoet op het gebied van onder andere energiegebruik, transport, welzijn en gezondheid, materiaal en afval.
Marinette Koets, teamleider faciliair
Een paleis draaiende houden? Dat vraagt om teamwork! Marinette blikt terug op 2025
Opvallendste aanwinsten van 2025
Het volledige overzicht van schenkingen, bruiklenen en aankopen is via paleishetloo.nl te raadplegen. Enkele aanwinsten uitgelicht:
